تا کنون کسی در باره دیدگاه ها و اشاره های شکسپیر به ایران و خاورزمین پژوهشی انجام نداده بود. کتاب شکسپیر، ایران و شرق به قلم سیروس غنی نخستین پژوهش جامع در این زمینه محسوب می شود.

او در این کتاب کوشیده است ما را از سرچشمه های آگاهی شکسپیراز ایران وشرق آگاه کند و  اشارات  شکسپیر را به تاریخ و افسانه ها و نمادهای ایران و شرق زنده کند.

مؤلف  برای آشنایی ما با این دنیای پررمز و راز گام های برجسته برداشته و زمان و خاستگاه شکسپیر را دربستر تاریخ انگلستان روشن ساخته و چکیده تاریخ انگلستان و نبردها و دسیسه های برونی و درونی نهادهای انگلیس، مثل دربار و کلیسا و نیز پویایی طبقاتی و اجتماعی انگلستان آن زمان را بیان كرده است.

شكسپير کتاب های تاریخی پیشینیان از جمله مورخین یونانی را خوانده بوده و گویا سفرنامه برادران شرلی و نیز سفرنامه ویلیام پری که او هم به ایران  وشرق سفر کرده بود، برشکسپیر تاثیرگذاشته است.

برای مثال  شکسپیر در نمایشنامه تاجر ونیزی چندین اشاره به ایران دارد. از جمله  در پرده دوم، مجلس اول، اشاره ای دارد از زبان شاهزاده مراکش به شمشیرش که می گوید، با آن "شهریار صفوی و یک شاهزاده ایرانی را کشته است." غنی با آوردن این اشارات کوشیده گوشه ای از تاریخ صفوی و عثمانی را بیان کند که کتابش را برای دانش پژوهان سودمند می سازد.

در همان نمایشنامه و چندین اثر دیگر ویلیام شکسپیر اشاراتی دارد به دشت های پهن "هیرکانیا" و ببرهای ژیان آن. هیرکانیا تلفظ یونانی یکی از استان های ایران باستان است که در جنوب شرق دریای خزر واقع بود و خراسان و گرکان امروزی را دربر مى گرفت.

در نمایشنامه "زنان شاد ویندزور" شکسپیر در کنار لقب های قیصر و امپراتور از "وزیر" فارسی-عربی هم استفاده كرده ااست. در بسیاری از آثار شکسپیر از شاهان صفوی ایران با نام "صوفی" یاد می شود که اشاره به سرآمد این دودمان است.

در نمایشنامه "هنری ششم" اشاره ای به شکست داریوش هخامنشی به دست اسکندر مقدونی و دارایی های شاه ایران باستان شده است. در همین اثر شکسپیر از "تومیریس" شهبانوی ماساژت های ایرانی تبار نام می برد که بنا به روایتی، کورش بزرگ را کشته بود. اشاره های دیگری هم به فرمانروایان هخامنشی (از جمله کمبوجیه)، پارتی و سکایی شده است که حاکی از آگاهی نسبی نویسنده از تاریخ ایران باستان است.

در تراژدی "لیرشاه" قهرمان اصلی به "ادگار" می گوید: "پوشاک شما به من پسند نمی آید. گو این که ایرانی است. بهتر است عوضش کنید."

لباس ایرانی آن زمان، پرزرق و برق بود و اجزاى زیادی داشت و به زحمت دوخته می شد. این ویژگی به اندازه ای معلوم عام بود که عبارت "لباس ایرانی" به توضیحی فراتر از آن نیاز نداشت.

 سیروس غنی نوشته ها و نمایشنامه های شکسپیر را بررسی کرده و اشارات او را به نمادهای شرقی و ایرانی بیان و تفسیر کرده است. در پیوست ها نیز فهرستی از ترجمه  های آثار شکسپیر را به زبان های فارسی، عربی و ترکی آورده است.

غنی که حقوق خوانده و کارش وکالت بوده،  چندین اثر محققانه وبرجسته در زمینه مسائل ایران شناسی نوشته، از جمله: ایران و غرب: کتاب شناسی انتقادی ۱۵۰۰-۱۹۸۷؛ ایران و ظهور رضاشاه؛  و یادداشت ها و خاطرات دکتر قاسم غنی.

شکسپیر، ایران و شرق کتابی است نسبتا کوچک در باره موضوعی کمتر شناخته شده که سیروس غنی با وسعت اطلاع خود برفرهنگ غرب و شرق، ونیز روش پژوهش و نثر روان خود توانسته متنی خواندنی ارائه کند. در اینجا چکیده ای از مقدمه مؤلف بر کتاب را می آوریم:

شکسپیر، ایران و شرق
سیروس غنی

درباره شکسپیر و آثار او فراوان نوشته اند. نمایشنامه های او تقریبا به همه زبان های معلوم جهان منتشر شده است. یکایک واژه های او تحلیل و بررسی و تفسیر شده است. کتاب ها و جستارهای بسیاری در باره علایق شکسپیر نوشته شده، از خوراک و گل و بویایی گرفته تا ساز و آواز و حتا دارو و درمان.

این کتاب مطالعه ای دیگر است در زمینه دانش شکسپیر در باره ایران و دیگر سرزمین های خاوری و علاقه او به آنها. شکسپیر که در علم تاریخ تبحر داشت، در نوشته هایش به ایران باستان اشاره های مکرری داشت. این آگاهی پاره ای از بدنه دانش یک فرزند رنسانس بود. بعدتر در باره ایران کتاب ها و جزوه های جهانگردان منتشر شد که به احتمال زیاد مورد توجه شکسپیر نیز واقع شده بود.

شکسپیر تا حد زیادی فرزند زمان خویش بود. دغدغه های روزمره او تامین معاش خانواده، امنیت مالی و کسب شهرت و اعتبار در میان مردم بود. گپ و غیبت های محلی در تئاتر گلوب، میخانه "مرمید" و کوچه و پسکوچه های لندن جزء علایق او بود. وی همچنین به دسیسه های درباری و فعالیت های سیاسی که در نمایشنامه هایش موج می زند، علاقه داشت. مطمئنا او آگاه بود که سفرهای اکتشافی و بازرگانی گسترده ای به کشورهای دیگر صورت می گیرد.

ایران در سده های شانزدهم و هفدهم میلادی مورد توجه خاص انگلیس و دیگر کشورهای اروپایی بود، چون آنها دشمن مشترکی داشتند: ترک های عثمانی که در شرق اروپا فتوحاتی داشتند و سرانجام تا به دروازه های وین رسیدند.

کشورهای پیشرو فرنگستان و پاپ کاتولیک ها تلاش می کردند ایران را به آغاز جنگ با عثمانی ها تشویق کنند تا از پیشروی آنها به سوی اروپا جلوگیری شود. میان امپراتوری عثمانی و صفوی های ایران دشمنی وجود داشت، چون ایران یک کشور شیعه اعلام شده بود و ترک های سنی مذهب شیعه را یک نوع شرک و خطری مهلک می دانستند.

قدرت های نظامی عمده فرنگ قول دادند که همزمان علیه عثمانی ها اعلام جنگ خواهند کرد. صرف نظر از تشویق و ترغیب فرنگی ها به نظر می رسد که آنها فاقد اراده راستین یا منابع مادی و مالی برای شرکت در منازعه بودند. آنها خوشنود بودند که ایران عثمانی ها را مشغول خود کرده است. طول دوره صفوی حتا یک مورد کارزار هماهنگ شده علیه امپراتوری عثمانی صورت نگرفت.   

چگونگی ظهور علاقه شکسپیر به ایران دوران خود و دانش او در باره این کشور موضوع اصلی این پژوهش است. تلاش شده است که آگاهی شکسپیر از ایران با توجه به شرایط تاریخی آن زمان بررسی شود... شکسپیر برای مخاطبان عادی تئاتر نمایشنامه می نوشت، از این رو شاید برخی از اشاره های کلاسیک او برای بینندگان عادی نامفهوم بودند، اما بسیاری از اشاره و کنایه هایش به رویدادها و شخصیت های معاصر خود به احتمال زیاد آشنا بودند.

شکسپیر در نمایشنامه های خود نام افراد و محل هایی در خاورزمین را می آورد و داستان هایی را از آن سامان تعریف می کرد که به زمان و مکان های مختلف تعلق داشتند. برخی از آنها برای مردم عادی شناخته شده  بودند، برخی هم گمنام، اما همه این عنصرها با توجه به علاقه مردم و برای سرگرمی آنها به کار رفته بود. 

دوروری فراوان بر دوستان.

بر آنم که در این پست گذری بر احوال زنان در ایران باستان بزنیم و با مطلبی کوتاه نگاهی کلی از این مبحث را  تقدیم شما کنیم.

زنان در ایران باستان دارای وجهه خوب و در اکثر  اوقات در کانون توجه قرار می گرفتند بانوانی هم چون پوراندخت،آرتادخت،آرتمیس،گردآفرید،پروشات و... که گریزی به جایگاه تعدادی از آنان می زنیم و این نشان دهنده جایگاه بالا و والای زن در ایران زمین میباشد.         

زن در پادشاهی

پوراندخت نخستین پادشاه زن در ایران و دختر خسرو پرویز که بعد از قتل شهربراز به سلطنت نشانده شد. وی با دو مدعی پر قدرت برای سلطنت یکی فیروز خسرو در خراسان و دیگری هرمز پنجم در نصیبین روبرو بود. سلطنت پوراندخت نتوانست دوام بیاورد و او در کودتای مهر ماه سال ده هجری خلع و سپس از میان برداشته شد.

دختر دیگر خسرو پرویز یعنی آزرمی دخت نیز در یک کودتا به سلطنت رسید. وی توسط رستم فرخ زاد که سپهسالار پارس بود و به دنبال قتل پدرش به پایتخت لشکر کشید خلع و کور شد و هوادارانش از دم تیغ گذرانیده شدند¹.

زن در وزیری

آرتادخت از زنانی است که وزیر دارایی اردوان چهارم اشکانی می شود و بی آنکه فشاری بر مردم بیاورد و باج و خراج را افزون نماید٬ کشور را به توانگری می رساند. چنانچه برآمده است٬ از کارهای بزرگ او در گردآوری دارایی کشور٬ یکی جلوگیری از هزینه های بیهوده به ویژه درباریان و دیگری گرفتن باج و خراج از درآمد توانگران بوده است.

زن در سرداری و فرماندهی

زنان در هنر تیراندازی٬ اسب سورای٬ جنگاوری٬ نبرد و .... فراوان آموزش می دیدند٬ به گونه ای که گاه کارکشتگی و بی باکیشان بدانجا می رسید که پوشاک فرماندهی و سرداری بر تن می کردند و به سپهسالاری و رهبری برگزیده می شدند. زنانی که در این راه بسیار درخشیده و شکوهمندانه نامی از خود بر جای نهاده اند٬ کم نیستند. اینان نه تنها به شکار و تیراندازی می رفتند و گوی پیش بودن را از بسیاری از مردان می ربودند، که همراه مردان در میدانهای جنگ٬ شاهکارهایی می آفریدند که مایه شگفتی و انگشت به دندان گرفتن مردان می شد. از این رو با شایستگی نشان دادن٬ خود به فرماندهی می رسیدند و همچون سرداران بی پروا٬ در رده جلوی سپاه٬ پرچم به دست می گرفتند و جنگها را رهبری می کردند.

آرتمیس یا آرتمیز در چم راست گفتار بزرگ٬ فرمانده بزرگ نیروی دریایی خشایارشا در جنگ یونانیان بود که با خردمندی و کارآمدی بی همتایی٬ ‌کشتیهای جنگی دیو پیکر را رهبری کرد و با فرماندهی درست بایسته خویش٬ ‌سپاه یونان را در هم شکست. این زن فرمانده از رایزنان جنگی خشایارشا نیز بود.

از سرداران سرشناس و بی پروا و کارآمد و برازنده دیگر٬ گردیه خواهر بهرام چوبین است که در دلاوری و جنگاوری بلند آوازه می باشد. او پس از برادرش٬ فرماندهی را به دست می گیرد و در میدانهای نبرد٬ ‌آنچنان بی باکی و شایستگی از خود نشان می دهد که همگان را به ستایش وامی دارد. او در رده سپهسالاری سپاه برادر در جنگ تن به تن با تور فرمانده نیروی خاغان چین٬ او را شکست می دهد و سپاهش را تار و مار می کند.

فردوسی در این باره چنین می سراید:

همـه لشـــگر چیـن بـر هـم شــکسـت
بسی کشت و افکند و چندی به خست
ســراســر همـه دشـت شـد رود خـون
یکــی بـی سـر و دیـگری سـرنـگـون
چــو پـیـروز شـد سـوی ایـران کشــید
بـر شــــــهریـــار دلـــیــــران کشــــید
بــه روز چـهـــارم بــه آمــــوی شــــد
نــدیــدی زنـی کـــو جـهـانـجـوی شــد

استاد سخن از زبان سربازان گردیه که با شگفتی از دلاوریهایش٬ او را ستودند٬ می سراید:

نـه جـنـبـانـدت کـوه آهـن ز جـای
یلان را به مردی تویی رهمنـای
ز مـرد خـردمـنـــــد بـیـــــــدارتـر
ز دســتــــور دانـنـده هـشـیـارتـر
هـمه کهتـرانـیـم و فرمان تراست
بـدین آرزو رای و پیمـان تراست

گردآفرید زن جنگاور برجسته دیگری است که با سهراب پسر رستم٬ دست و پنجه نرم می کند و سپاهیان را به شگفتی وامیدارد. فردوسی از زبان سهراب، هم آورد گرد آفرید چنین می سراید:

بـدانسـت سـهراب کـه دختـر است
ســر مـوی او ار در افســر اســت
شگفت آمدش گفت از ایران سپـاه
چـنـیـن دخـتـــر آیــد بــه آوردگــاه
ســــواران جـنــگی بـه روز نـبـرد
هـمـانـا بـه ایـــــــران درآرنـد گـرد
زنـانـشـان چـنـیـنـنـد ز ایـرانیــــان
چگـونه انـد گـردان و جنگ آوران

بانو گشنسب دختر رستم و همسر گیو نیز از زنان بیباک و رزمجویی بود که در شاهنامه فردوسی فراوان از او یاد شده است. چنین آمده است که او به اندازه ای زورمند و دلیر بود که کمتر مردی توانایی رویارویی با او را داشته است.

زربانو دختر دیگر رستم می باشد که از سواران تیرانداز و جنگجو به شمار می آمده و با رزم دلاورانه خود زال٬ آذربرزین و تخواره را از زندان آزاد کرده است.

نام سرداران و جنگاوران زنی که از زمان مادها٬ هخامنشیان٬ ‌اشکانیان و ساسانیان به جا مانده اند ولی شوربختانه از کارهایشان هنوز آگاهی چندانی در دست نیست٬ چنین اند:

- آپاما دختر سپیتمن که خود از سرداران زمان هخامنشیان بود. چم این واژه گیرا٬‌ خوش آب و رنگ و زیبا می باشد.
- آذرنوش در چم پرفروغ آتشین، هم از شاهدختهای هخامنشی و هم سردار سپاه.
- آرتونیس در چم راست و درست٬ دخترارته باز که او خود نیز سردار بزرگ داریوش بزرگ بود.
- آریاتس در چم آریایی پاک و درست، از سرداران هخامنشی.
- آسپاسیا در چم گرد٬ یل٬ دلیر و نیرومند٬ همسر کورش دوم که از سرداران او نیز بود.
- آمسترس در چم هم اندیش و پشتیبان و یار٬ دختر داریوش دوم که پا به پای پدر در نبردها می جنگید.
- ابردخت در چم دختر نیرومند و توانا و برتر٬ از سرداران ساسانی.
- استاتیرا در چم آفریده ایزد تیر و اختران٬‌ دختر داریوش سوم هخامنشی.
- ُبرزآفرید در چم آفریده شکوه و والایی٬ ‌از سرداران ساسانی.
- برزین دخت در چم دختر آتشین و پرفروغ٬ از سرداران ساسانی.
- پریساتیس در چم فرشته و زیبا٬ همسر داریوش دوم که پا به پای همسر و دختر به جنگها می رفت و پیکار می کرد.
- داناک در چم باهوش و خردمند و فرزانه٬ از سرداران هخامنشی.
- سی سی کام در چم کامروا و پیروز٬ ‌مادر داریوش سوم که هیچگاه در برابر اسکندر به زانو درنیامد و همچنان جنگ را دنبال نمود.
- سورا در چم گلگون رخ٬‌ دختر اردوان پنجم اشکانی.
- گلبویه از سرداران و جنگجویان ساسانی.
- ماه آذر از سرداران ساسانی.
- مهر مس در چم مهر بزرگ٬ ‌خورشید درخشان٬ از سرداران هخامنشی.
- مهر یار از سرداران ساسانی.
- میترادخت در چم دختر مهر٬‌ دختر خورشید٬ ‌از سرداران اشکانی.
- نگان در چم کامروا و پیروزمند٬ از سرداران ساسانی که با تازیان دلاورانه جنگید و دلیریها بسیار شکوهمندانه از خود نشان داد.
- ِورزا در چم نیرومند و توانا٬ سرداری از هخامنشیان.
- وهومسه در چم والاتبار و نیکزاده بزرگ٬ ‌از سرداران هخامنشی.
- هومی یاستِر در چم دوست و هم پیمان و پشتیبان٬ از سرداران هخامنشی.
- یوتاب درچم درخشنده و بیمانند٬‌ خواسته و پرفروغ٬‌ خواهر آریوبرزن سردار بی باک و دلیر داریوش سوم در جنگ با اسکندر. یوتاب فرماندهی بخشی ار سپاهیان برادر را داشت که در کوههای بختیاری راه را بر اسکندر بست و اگر یک روستایی٬‌ راهی دیگر را به اسکندر نشان نمی داد تا از آن جا شبیخون بزند٬ شکست خورده و سپاهیانش تار و مار شده بودند. یوتاب همراه برادر آن اندازه جنگید تا هر دو کشته شدند و نامی جاوید از خود به جای گذاشتند

__________________________________________________
توضیح 1: با از میان برداشته شدن خسرو پرویز به همدستی روحانیون و فئودالها نه تنها به عمر یک شاه با تدبیر و اصلاح طلب و هنر پرور بلکه عملاً به عمر شاهنشاهی ایران نیز پایان داده شد. پس از خسرو پرویز تا زمان سقوط شاهنشاهی ایران در زمان یزدگرد سوم، کشور عملاً درگیر جنگ های داخلی قدرت بود. در هر گوشه ای فردی برای پادشاهی به پاخاست و در این کشور تجزیه شده، پادشاه جدید در جنگ با سایر مدعیان نمی توانست بیش از چند ماه دوام آورد. شاید به این دلیل باشد که نام پوراندخت و آزرمی دخت پادشاهان زن ساسانی در قیاس با سایر پادشاهان کمتر به چشم آمده است.

منابع:

- سخنرانی زنده یاد کوروش آریامنش در جشنواره سیدنی
- تاریخ ایران زمین، امیر حسین خنجی
- بنیاد فرهنگ ایران

• ایران سرزمین عشق و آرمان است،خاکی آن چنان پر دغدغه و احساس دارد که بر اشخاص پر وجود تاثیر می نهد و بر تک تک سلول های انسان خاکی اثری پر واضح و ملموس می گذارد،چه بسیار بودند افرادی که وجود خود را بر این سرزمین اهورایی و امید نهاده اند تا وطن جاودانه پایدار و برومند و پویا به دیدگان آید،خاک و دیاری که معشوقه بسیاری بوده و عاشقان زیادی به خود دیده است و آنچنان برای ما ارزشمند و مقدس هستند که در رثای آنان سخنی بر آریم و اشکی فرو ریزیم.
• اگر به دیرباز زلفی گره زنیم اهمیت این دغدغه را همچون سرتاسر دوران ایران خواهیم دید افرادی هم چون پدر جانی ایرانیان(فردوسی)،کورش کبیر،آریو برزن،بابک خرم و بسیاری دیگر که در ورای تاریخ ناپیدا گم هستند.
• در معاصر که این موضوع نمود پر رنگ تری به دلیل وضعیت سیاسی و اجتماعی شدت تابناکی داشته است و همچنین برخورد این مسئله با ستایش آزادی و آزادگی،مواجب شرعی مردم و... می توان حضور فعال عشق به وطن را خیلی واضح حس کرد.افرادی هم چون مصدق،فرخی یزدی،میرزاده عشقی،ملک الشعرای بهار،آیت الله کاشانی،مهدی اخوان،خسرو گلسرخی،پوینده،مهرگان،اکبر گنجی ودیگران که بسیاری از آنان چشمان وجود خود را بر اعطلای سرزمین پارس نهاده اند و آنرا به ساحت مقدس وطن ارزانی داشته اند.
• بر آنم در این پست از بین اشعار بسیار غنی که در ستایش وطن سروده شده است شعری از استاد مهدی اخوان ثالث که بسیار صمیمی در باب ایران سروده شده را به شما دوستان و عزیزان تقدیم کنم،امیدوارم گوشه یی از احساس شما سهیم باشم

• از کتاب تاریخ نمدن نوشته ویل دورانت، جرعه ای از روش زندگی و صناعت پارسیانرا استخراج کرده ام که امیدوارم راضی کننده باشد:

 پارسیان زیباترین ملت های خاور نزدیک در روزگارهای باستانی بوده اند. تصاویری که از آثار تاریخی بر جای مانده نشان می دهد که آن مردم میانه بالا و نیرومند بوده و بر اثر زندگی در نقاط کوهستانی سختی و صلابت داشته اند ولی ثروت فراوان سبب لطافت طبع آنان بوده است ،در سیمای ایشان آثار متقارن و مطبوعی دیده می شود و مانند یونانیان بینی کشیده داشته اند و در اندام و هیبت ایشان آثار نجابت مشهود بوده است ، غالب ایشان لباس هایی مانند مردم ماد بر تن می کردند ، بعدها خود را بهزیورآلات می آراستند . جز دو دست باز گذاشتن هر یک از قسمت های بدن را اختلاف ادب می شمردند و به همین جهت سر تا پای ایشان با سربند یا کلاه یا پاپوش پوشیده بود.

پارسیان در ساختن مواد معطر مهارت فراوان داشتند پیشینیان معتقد بودند که گرد ها و عطر های آرایش را نخستین بار همین مردم اختراع کرده بودند.

پارسیان در اثنای تاریخ دراز خود ، به زبان های گوناگون سخن گفته اند. فارسی باستان دربار و بزرگان قوم در زمان داریوش به شمار می رفت ؛ این زبان با زبان سانسکریت پیوند بسیار نزدیکی دارد و این خود نشان می دهد که آن دو زبان از لهجه های قدیمیتر بوده اند ؛ این هر دو لهجه از خویشان بسیار نزدیک زبان انگلیسی به شمار می روند . از لغت فرس قدیم دو شاخه زند یعنی زبان زند اوستا و شاخه پهلوی بیرون آمد ، ازهمین شاخه است که زبان فارسی کنونی بر خاسته است . در آن هنگام که پارسیان به کار خط نویسی برای نوشتن اسناد خود ، خط میخی و الفبای هجایی آرامی به کار بردند.

مردم عادی معمولا بی سواد و تمام کوشش خود را در کار و کشت مصروف می داشتند.

صناعت در پارس رواج و رونقی داست ، پارسی ها به آن خوشنود بودند که اقوام خاور نزدیک به حرفه ها و صناعات دستی بپردازند و ساخته های دست خود را همراه با باج و خراج برای ایشان بفرستند . در کارهای حمل و نقل ابتکاری فراوانتر از کارهای صنعتی داشتند ، مهندسان پارسی به فرمان داریوش اول شاهراه هایی ساختند که پایتخت ها را به یکدیگر مربوط می کرد . درازی یکی از این راه ها که از شوش تا ساردیس امتداد داشت ، دو هزار و چهارصد کیلومتر بود.

کارهای بازرگانی بیشتر در دست مردم غیرپارسی مانند بابلیان و فنیقیان و یهودیان بود چه پارسی ها بازرگانی را کار پستی می شمردند و بازار را کانون دروغ و فریب می دانستند. طبقات ثروتمند به این می بالیدند که می توانند بیشتر نیازمندی های خود را ، از مزرعه یا دکان ،خود مستقیما به خانه بیاورند ، بی آنکه انگشتان خود را به پلیدی خرید و فروش آلوده کنند . در ابتدای کار مزد و وام و سود سرمایه رابا کالا می پرداختند و بیشتر چهار پایان و دانه بار به این منظور به کار می رفت ، بعدها از لیدیا سکه های پول به پارس آمد و داریوش سکه ی «دریک»را با سیم و زر ضرب کرد و نقش خود را بر آن نگاشت.